Proloog: signs and symptoms of hypothermia (bron: Wikipedia)

Signs and symptoms vary depending on the degree of hypothermia, and may be divided by the three stages of severity.

Mild

Symptoms of mild hypothermia may be vague,[14] with sympathetic nervous system excitation (shivering, high blood pressurefast heart ratefast respiratory rate, and contraction of blood vessels). These are all physiological responses to preserve heat.[15] Increased urine production due to cold, mental confusion, and liver dysfunction may also be present.[16] Hyperglycemia may be present, as glucose consumption by cells and insulin secretion both decrease, and tissue sensitivity to insulin may be blunted.[17] Sympathetic activation also releases glucose from the liver. In many cases, however, especially in people with alcoholicintoxication, hypoglycemia appears to be a more common cause.[17] Hypoglycemia is also found in many people with hypothermia, as hypothermia may be a result of hypoglycemia.[18]

Moderate

As hypothermia progresses, symptoms include: mental status changes such as amnesia, confusion, slurred speech, decreased reflexes, and loss of fine motor skills.[19]

Severe

As the temperature decreases, further physiological systems falter and heart raterespiratory rate, and blood pressure all decrease. This results in an expected heart rate in the 30s at a temperature of 28 °C (82 °F).[16]

There is often no shivering, cold, inflamed skin, hallucinations, lack of reflexes, fixed dilated pupils, low blood pressure, and pulmonary edema.[19] Pulse and respiration rates decrease significantly, but fast heart rates (ventricular tachycardia, atrial fibrillation) can also occur. Atrial fibrillation is not typically a concern in and of itself.[2]

 Vrijdag 5 juli, 23:30

We zijn intussen een half uurtje ter plaatse. Ik zoom even uit om te verduidelijken waar “ter plaatse” is: het strandje aan de Sandviksvägen te Gällivare, wat op zijn beurt een mijnstadje is in het noorden van Zweeds Lapland, wat op zijn beurt de meest noordelijke regio van Zweden is, en Zweden is dan weer het grootste land van Scandinavië. We hebben er een serieus eind over gedaan om van Stockholm tot in Gällivare te raken, langs eindeloze bossen met prachtige meertjes en steeds minder tekenen van menselijke beschaving. In de laatste twee uur rijden passeerden we een mythische onzichtbare grens: de noordpoolcirkel. In het gebied boven die cirkel gaat de zon in de periode rond 21 juni niet onder de horizon, door de zogenaamde middernachtzon treedt de duisternis niet in en blijft het 24 uur op 24 licht.

IMG_20190705_235422

Moedige deelnemers die vooraf de watertemperatuur gingen aanvoelen…

Ineens kent u de belangrijkste reden waarom ik me hier om 23:30 in een wetsuit bevind, aan de rand van een meer dat enkele maanden geleden nog dichtgevroren lag. De Laponia triatlon gaat over een half uurtje van start, en heeft als unieke eigenschap dat hij start om middernacht onder de middernachtzon. Jammer genoeg is er van zon niet veel te merken: de lucht is grijs, en het begint zachtjes te miezeren. Door de extreem koude watertemperatuur is er beslist om het zwemgedeelte in te korten tot een kort rondje van 750 meter i.p.v. de 3.800 meter die gebruikelijk is voor een full distance triatlon. Grote treurnis bracht deze beslissing bij mij alvast niet teweeg: ik blijf tot nader order een bijzonder trage zwemmer, en met een watertemperatuur die amper de 12 graden overstijgt zou het zelfs in wetsuit onverantwoord zijn om anderhalf uur in het water te gaan liggen.

IMG_20190705_235636

Je kan er maar beter eens om lachen…

Terwijl ik aan de start geïnterviewd word door een sympathieke dame die ons ook bij het afhalen van de racenummes al begroette, bemerk ik dat het grootste deel van de Zweedse triatleten op neopreen sokken staat op te warmen. Die neopreen sokken, daar zijn we nog in één Deense en twee Zweedse sportwinkels naar op zoek gegaan, maar blijkbaar is dat materiaal toch enkele in winkels met duikersuitrusting te vinden, dus sta ik klaar op blote voeten. Geen spreekwoordelijke cold feet echter: ik voel me mentaal helemaal klaar om de uitdaging aan te gaan en strijd te leveren met mezelf en de kilometers. Met de klok houd ik geen rekening: de uitdaging vandaag is finishen.

Zaterdag 0:00

De start is gegeven, en aan de zijde van Joachim Trybou (de andere Belgische deelnemer aan de Laponia triatlon met wiens gezin we intussen verbroederd hebben) stap ik het water in. Katrien en de meisjes vragen zich, gehuld in dikke trui en jas, vanop de oever af hoe je het eigenlijk in je hoofd haalt. Om middernacht, onder een motregen, met een temperatuur van 7° en een watertemperatuur van 12° een stukje gaan zwemmen. Al bij al moet ik toegeven dat het best meevalt met die watertemperatuur. Door de korte afstand kan ik pittig doorzwemmen en houd ik mijn hartslag hoog genoeg om de kou niet te voelen. De neopreen zwemmuts die ik onder de racemuts aanheb helpt ook enorm om het hoofd warm te houden. Toch merk ik dat ik minder kracht heb in de armen dan in normale omstandigheden, vermoedelijk is dit de reactie van de spieren op de extreme kou.

Zaterdag 0:17

Deel één zit er op: ik kom op weinig stijlvolle wijze het water uit want struikel over de gladde stenen in het ondiepe water, maar ik kan me gaan opwarmen. De wisselzone beschikt over een verwarmde tent, waar intussen een vijftiental triatleten hun wetsuit van het lijf proberen te krijgen om droge fietskledij te kunnen aantrekken. Vrijwel niemand gebruikt in deze temperaturen een trisuit, het leek mij ook geen goed idee om in deze omstandigheden met natte kledij aan het fietsen te beginnen dus ik heb onder mijn wetsuit een zwemshort aan en plan ik om hierboven mijn fietskledij aan te trekken.

Al snel merk ik echter dat de “no nudity rule” die normaal van toepassing in in de changing tent in deze omstandigheden wordt achterwege gelaten. Die noordelijke kerels hebben duidelijk geen zin om ook maar één nat kledingstuk aan te houden en al snel word ik geconfronteerd met meer Zweedse flieters dan in een pornofilm uit de jaren ’80. When in Rome… dus ik ga ook full monty en start aan het fietsen met enkel droge kledij om het lijf. Hoewel het in de changing tent bijzonder warm is (er staat een gasbrander waarvan ik vermoed dat hij in de week gebruikt wordt in een heteluchtballon) trek ik ongeveer alles aan wat ik bijheb. Winterkousen, schoenen, overschoenen, beenstukken, regenafstotende broek van Castelli, craft onderlijfje met korte mouwen, rapha base layer met lange mouwen, het merino truitje met lange mouwen dat ik op huwelijksreis (begin 2002) kocht, en tot slot mijn regenafstotende gabba met bijhorende mouwstukken en een wintermutsje onder de helm. Klaar voor 180 km fietsen !

Zaterdag 1:45

Ik bereik het eerste keerpunt van het fietsgedeelte: het dorpje Tjautjas. Door de aanhoudende regen zag ik al bij de start van het fietsen dat het wegdek helemaal nat lag. Dit betekent dat ik sowieso nat zal worden door opspattend water, zelfs als het nu zou stoppen met regenen. De voorspellingen voor de nacht gaven aan dat het afwisselend zou regenen en droog zijn, maar ik heb nog niet veel droge momenten gehad. Toch gaat het fietsen vrij goed, ik amuseer me op de lange klim naar Tjautjas en kijk al uit naar de afdaling die straks als beloning zal komen. Katrien en de meisjes zijn samen met Lies, de echtgenote van Joachim, al een paar keer gepasseerd met de wagen om me vervolgens luidkeels te kunnen aanmoedigen aan de rand van de weg. Dit doet enorm veel deugd, want ik had me eigenlijk voorbereid op 180 km eenzaamheid. Bovendien zie ik voortdurend andere deelnemers voor en achter me, en haal ik er er meer bij dan er mij bijhalen. Allemaal zaken die de motivatie hoog houden.

IMG_20190706_005350

Fietsen in winteroutfit…

Zaterdag 4:00

Ik ben intussen ongeveer halverwege tussen Gällivare en Nattavaara, waar het tweede keerpunt van het fietsen ligt. De regen is afwisselend in intensiteit maar houdt nooit op. Ik ben inmiddels al drie keer moeten stoppen om te plassen, en herinner me dat diuresis (een toegenomen urineproductie) één van de eerste symptomen van onderkoeling is. Het gaat intussen bijzonder goed vooruit, maar ik ken mezelf genoeg om te weten dat dit een lastige terugkeer vanuit Nattavaara betekent. Ik trap nu immers 32 tot 35 km/u aan een hartslag die tussen de 130 en 140 ligt, wat ofwel betekent dat ik plots enorm veel sterker ben geworden ofwel dat ik meewind en licht bergaf aan het rijden ben.

Zaterdag 4:40

Het keerpunt is genomen, de garmin GPS geeft aan dat ik de volgende 48 km recht naar het noorden mag rijden. Zo weinig wegen zijn er in Lapland dat je effectief maar om de 40 km eens een bocht moet nemen. Ik voel ineens dat die gemiddelde snelheid een stevige knauw gaat krijgen: gedaan met snelheden boven de 30, plots draait de snelheid rond de 23 à 25 km/u en besef ik dat het fietsdeel nog een heel eind gaat duren. Het is nu ook gedaan met miezeren: de intensiteit van de regen varieert nu enkel nog tussen slagregen en stevig doorgieten.

Zaterdag 6:00

Nog 20 kilometer ben ik verwijderd van het Hellnerstadion, genoemd naar de lokale langlaufer Marcus Hellner die in 2010 goud haalde op de olympische spelen. In dat stadion is de tweede wisselzone gelegen, en kan ik droge kledij aandoen. Inmiddels is dat immers het enige wat mij nog overeind houdt. De regen is het voorbije uur steeds intenser geworden en wordt door de tegenwind dwars door alle lagen kledij geblazen. Zo’n gabba is zeer goed waterafstotend materiaal, maar er zijn nu eenmaal limieten aan hoeveel water je kan buitenhouden. Na uren in de regen is alles nat, alles koud, en op mijn garmin zie ik dat de luchttemperatuur intussen gedaald is tot 4° celsius. Over de gevoelstemperatuur zullen we maar zwijgen. Kilometer na kilometer voel ik de kracht wegsijpelen, mijn lichaam is stilaan alle energie aan het afleiden naar de vitale organen. Het gevoel in vingers en voeten verdwijnt, de hartslag ligt nu nog op amper 123 slagen per minuut, de benen draaien nog wel rond maar kunnen geen kracht meer zetten. Ik hoop nog altijd dat ik me beter zal voelen in droge kledij, maar anderzijds zie ik me geen marathon meer te lopen in deze omstandigheden.

IMG_20190704_152207

Het Hellnerstadion bij de verkenning op donderdag, in betere omstandigheden 😉

Zaterdag 7:10

De laatste meters naar het Hellnerstadion lopen bergop, maar ik slaag er slechts na een paar keer proberen en het verzamelen van al mijn kracht en coördinatie in om een versnelling kleiner te schakelen. “Welcome to Hellner Stadium ! You are a hero” schalt het door de luidsprekers wanneer ik de wisselzone binnenrijd. “I quit” zijn de enige woorden die ik aan de vrijwilliger aan de toegangspoort kan zeggen, en zij antwoordt  met “wise decision”. Ik stap van de fiets maar moet mijn tweewieler onmiddellijk gebruiken als een bijzonder blitse rollator. Zonder steun blijf ik die eerste meters niet overeind. Ik zet de fiets in het rek, neem mijn zak met droge loopkledij en strompel naar het verwarmde gebouwtje waar de atleten zich kunnen omkleden. Achteraf blijkt dat ik in zestiende positie (van de 46 deelnemers) ben binnengekomen, dus zo slecht heb ik niet gefietst. In de kleedruimte tref ik een achttal uitgeregende lotgenoten, die zich verwarmen aan een kop koffie en rillend voor zich uitstaren. Sommigen overwegen nog om zich in een droge uitrusting te hijsen en aan het loopgedeelte te starten, anderen hebben al lang beslist om het voor bekeken te houden in deze omstandigheden. Intussen doe ik verwoede pogingen om uit mijn natte kledij te raken, maar door te stoppen met fietsen heeft het lichaam precies beslist om helemaal in shutdown te gaan. Mijn handen missen de coördinatie om de rits van mijn gabba te vinden, ik begin steeds harder te trillen, spreken gaat nog af en toe met horten en stoten, het bekertje koffie kan ik nog net naar de mond brengen maar er gaat ook wat verloren door het hevig schudden over mijn hele lijf. Wanneer ik van mijn stoel kom schieten pijnscheuten door mijn voeten, die blijkbaar nog niet helemaal ontdooid zijn. De symptomen van de tweede fase van onderkoeling zijn eigenlijk quasi allemaal van de partij: As hypothermia progresses, symptoms include: mental status changes such as amnesia, confusion, slurred speech, decreased reflexes, and loss of fine motor skills.

 

Zaterdag 7:25

Na een kwartier ongecontroleerd schudden en beven, steeds moeilijker praten en geen voortgang in het aantrekken van verse kledij, beslissen de vrijwilligers dat ik richting douche en sauna geholpen moet worden. Met z’n twee ondersteunen ze mij van het ene gebouw naar het andere, en wanneer Katrien me daar ziet passeren is het voor haar toch even slikken. Ik kan niet op eigen benen staan, probeer haar iets te zeggen maar de woorden komen niet uit mijn mond, in de plaats daarvan wel een paar tranen van miserie en hulpeloosheid. In het douchelokaal slaag ik er eindelijk in om de laatste natte kledij van mijn doorregende huid te pellen, en het warme water brengt stilaan wat gevoel terug in het hele lichaam. De sauna is vermoedelijk de meest deugddoende die ik ooit heb meegemaakt. De hitte voelt aan als een weldaad, en mijn lichaamstemperatuur komt na een tiental minuten terug op een normaal niveau.

Ik zit in die sauna samen met een Zweed en een Fin die elk al een zevental ironman finishes op het palmares staan hebben. Dit biedt toch al enige troost, ik zit hier niet tussen pannenkoeken en die mannen zien het ook niet meer zitten. Bij mijn vorige opgave (de Marmotte editie 2015) gaf ik samen op met een kerel die het Kanaal al had overgewommen, om maar aan te geven dat die hele “winners never quit, quitters never win” slogan toch ook met een korrel zout genomen moet worden.

Op een gegeven moment vraagt de Fin “Is it OK to turn up the heat ?”, wat tot een leermomentje inzake Finse saunagebruiken leidt. In elke sauna staat namelijk een emmer met water met een bijhorende houten lepel. Als je wilt dat het warmer wordt in de sauna, dan neem je die lepel en giet je wat water op de stenen in het kacheltje, althans zo doen wij het in België. Ik zie die Fin echter de emmer en lepel meenemen naar de bovenste trede van de sauna, van waaruit hij een tiental keer een volle lepel water over een afstand van een paar meter in de richting van de kachel zwiept. Water op de muur, water rond de kachel, best wel wat water op de hete stenen en water onder de kachel. “That’s how we do it in Finland” roept hij, en de Zweed giert het bijna uit als hij mijn verschrikte blik ziet. De temperatuur stijgt nog een tiental graden, maar dit blijkt net wat ik nodig heb om helemaal op te knappen.

 

Zaterdag 10:30

Hoe lang ik precies aan het trillen en beven ben geweest, en hoe lang ik in douche en sauna ben verdwenen, is niet helaam duidelijk. Intussen zitten we in de finishers tent van de koffie en kaneelbollen te genieten, terwijl langzaamaan de eerste finishers binnenkomen. Mijn respect voor hen is grenzeloos, het is immers voortdurend blijven regenen en het ziet er nog niet naar uit dat het snel gaat ophouden. We blijven samen met de familie Trybou wachten op Joachim, die als derde is aangekomen na het fietsen en na een lang verblijf in de wisselzone toch beslist heeft om het lopen aan te vatten. Het loopgedeelte is net als het zwemmen ingekort omwille van de extreme weersomstandigheden: de beklimming naar de top van de Dundret berg is geannuleerd om veiligheidsredenen. Joachim haalt uitgeregend als 10e deelnemer de finish en is de eerste Belg die de Laponia triatlon op zijn palmares mag schrijven.

 

Epiloog: zondag 13:00

We zijn inmiddels in Trondheim aangekomen, 914 km en een twaaltal uur rijden van Gällivare. Ergens halverwege hebben we een hamburger gegeten (die beloning gun ik me toch nog wel) en de camper gecampeerd langs de kant van de weg om wat bij te slapen na de gemiste nacht van vrijdag op zaterdag. De teleurstelling voor de opgave is inmiddels kleiner dan het goede gevoel over de unieke ervaring. Uiteraard had ik liever nog een paar uur langer kunnen bezig blijven en op een rustig tempo de wedstrijd uitlopen, maar de weersomstandigheden hebben er anders over beslist. Ik heb niet het gevoel dat ik zelf beslist heb om op te geven, maar eerder dat mijn lichaam voor mij beslist heeft.

IMG_20190707_140301

Vanaf nu is het genieten geblazen: we bezochten al prachtige steden als Kopenhagen en Stockholm, zongen mee met ABBA in hun museum, zwommen in het Vättern meer. En vanuit Trondheim vertrekken we straks naar het Geirangerfjord, Jotunheimen, Preikestolen, Oslo…